freaky.be

Halverwege de jaren ‘90 beslist de Engelse schrijfster/onderzoekster Rachel Polonsky om een paar jaar in Moskou te gaan wonen. Ze neemt haar intrek in een appartementsgebouw in de Romanovlaan, ooit het exclusieve terrein van de sovjetelite. Wanneer ze van een buurman de sleutels krijgt van het voormalige appartement van Vjatsjeslav Molotov, minister van Buitenlandse Zaken onder Jozef Stalin en één van diens meest loyale trawanten, blijkt dat het startschot voor een fascinerende reis doorheen Russische steden en landschappen, die rechtstreeks verband houden met de boeken in Molotovs bibliotheek, en waarvan een deel tot haar grote verbazing nog helemaal intact is.

Molotovs toverlantaarn is dus vooral een reisboek, dat heden met verleden mengt, politiek met poëzie, en de levenswandel van spionnen en machthebbers met die van wetenschappers en revolutionairen. De lezer wordt verondersteld vierhonderd pagina’s bij de les te blijven… Het boek is een intellectuele krachttoer waarin zich een onvergetelijk panorama van Rusland en zijn geschiedenis en cultuur ontvouwt, én bovendien helemaal anders van opzet dan Natasja’s dans van de hand van Brits historicus Orlando Figes, waarin het unieke karakter van de Russische identiteit en cultuur wordt blootgelegd. Bij Polonsky wordt de actuele politiek naadloos verweven met de geschiedenis, met als rode draad de bibliotheek van Molotov én tegelijk ook gedragen door een enorme achtergrondkennis. Interessant is bvb dat hier ook wordt gesproken over de moord op Anna Politkovskaja, de gevangenisstraf van oligarch Michaïl Chodorkovski, de gijzeling in Beslan.

Ze heeft het eveneens over ‘de collectie van Khaldei’. Van fotograaf Yevgeny Khaldei, geboren in een Joodse Oekraïense familie en reeds van kindsbeen af gebeten door fotografie, loopt momenteel een zeer boeiende tentoonstelling in de Brusselse Botanique. In ‘39 kwam Khaldei in dienst van het Sovjet-Russische persagentschap Tass. In opdracht van Stalin maakte hij historische beelden van de Tweede Wereldoorlog. Na 1945 legde hij in opdracht van de communistische partij de Sovjet modelstaat vast op de gevoelige plaat. Zoals Leni Riefenstahl de wens van Hitler verbeeldde, zo vatte Khaldei het communisme zoals Stalin het aan de wereld wilde tonen. Pas sinds het einde van de USSR in 1991 kreeg hij grote bekendheid als fotograaf.

En voor de échte die hards is er ook nog Stalin, het hof van de rode tsaar, de uitmuntende biografie van Iosif Vissarionovitsj Dzjoegasjvili aka Stalin, door de Britse historicus/journalist Simon Sebag Montefiore, een klepper van meer dan 700 bladzijden in piepkleine druk, met een aantal zwart-wit archieffoto’s. Montefiore baseerde zich voor dit kloeke boek op onlangs geopende Sovjetarchieven, talloze interviews met nakomelingen van toenmalige machthebbers en een schat aan gegevens uit memoires, brieven en aantekeningen van zowel Stalin als de mensen rond hem. Tot in het kleinste detail wordt het persoonlijke en politieke leven van Stalin beschreven: van zijn mislukte huwelijk tot zijn identificatie met de tsaren, van zijn minnaressen tot het uitmoorden van de koelakken, de terreur, de kampen. Briljant en meeslepend geschreven, ideaal voor donkere winteravonden…