De Sovjet-Russische dissidente schrijver, dichter, journalist Varlam Sjalamov (1907-1982) overleefde de stalinistische strafkampen in het hoge Noord-Oosten van Rusland. Miljoenen mensen stierven er in onvoorstelbare omstandigheden in de mijnen of in de taiga, bij temperaturen van om en bij de 60 graden onder nul. Maar liefst 22 jaar bracht Sjalamov in deze kampen door, waarvan 17 in de mijnstreek van Kolyma, het Sovjetequivalent van Auschwitz, na een veroordeling wegens zogenaamde ‘contrarevolutionaire activiteiten’ (het fameuze art. 58 in het Russische Wetboek van Strafrecht, dat de basis vormde voor de grote zuiveringen die Stalin in de jaren ‘20 en ‘30 doorvoerde).
Berichten uit Kolyma is het aangrijpend relaas van een ooggetuige, geschreven in 1953. Deze intrigerende klepper van 900 pagina’s (die ik ontdekte door de talrijke verwijzingen ernaar in Imperium van Ryszard Kapuscinski), is een literair hoogstandje, waarin Sjalamov met een opvallende precisie en een indrukwekkend analytisch vermogen de jarenlange verschrikkingen op een sobere, bijna klinische manier beschrijft. De nodige afstand en humor maken dat het boek leest als een sneltrein. Tegelijk is de documentaire en historische waarde ervan niet te onderschatten. Solzjenitsyn verklaarde dat niet hij, maar wel Sjalamov ‘de bodem van de hel, van de verdierlijking en de wanhoop’ had ervaren. Zelf schrijft Sjalamov dat het ‘mens blijven’ de belangrijkste opgave voor de kampbewoner was. Het boek kent nog een vervolg, nl. De Handschoen – Nagekomen berichten uit Kolyma, waarin ook hier weer alle morele vragen de revu passeren.
Varlam Sjalamov stierf op 17 januari 1982 in een psychiatrisch ziekenhuis, waarin hij tegen zijn wil was opgenomen. Zéér interessant, integer auteur. Beklijvend!
Varlam Sjalamov, Berichten uit Kolyma, Vertaald uit het Russisch door Marja Wiebes & Yolanda Bloemen, De Bezige Bij, 2000, 900 pagina’s
Varlam Sjalamov, De Handschoen – Nagekomen berichten uit Kolyma, Vertaald uit het Russisch door Marja Wiebes & Yolanda Bloemen, De Bezige Bij, 2006, 370 pagina’s
Recent Comments